Chương 7: Tầm nhìn chiến lược Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026: Định hình siêu đô thị đa cực, trung tâm tài chính và công nghệ toàn cầu

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử đặc biệt đối với Thành phố Hồ Chí Minh, tròn 50 năm ngày thành phố sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thành phố không chỉ nhìn nhận chặng đường nửa thế kỷ đã qua mà còn đứng trước nhiệm vụ mang tính bước ngoặt là bứt phá thể chế, tái cấu trúc toàn diện không gian đô thị và thiết lập một vị thế mới trong mạng lưới tài chính - công nghệ toàn cầu.

Trên cơ sở Quy hoạch Thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1711/QĐ-TTg) và Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 (Quyết định số 1125/QĐ-TTg), tầm nhìn tương lai của thành phố được cụ thể hóa bằng các hành động quyết liệt ngay từ đầu năm 2026.

Hành trình phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện tại được dẫn dắt bởi một tư duy đột phá về mặt thể chế, chuyển đổi từ các cơ chế thí điểm tạm thời sang một khung khổ pháp lý ổn định và lâu dài.

Việc đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội sau một chặng đường triển khai đã làm rõ các điểm nghẽn về phân cấp, phân quyền chưa tương xứng với quy mô và vai trò đầu tàu kinh tế của thành phố.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, trong giai đoạn 2025-2026, thành phố đang chủ động phối hợp với các cơ quan trung ương hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt để trình Quốc hội xem xét. Đạo luật này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển có tính bứt phá, mang lại sự tự chủ tối đa trong quản trị đại đô thị, quản lý tài chính và đất hứa cho các mô hình thử nghiệm pháp lý (sandbox).

Sự cần thiết của một khung thể chế vượt trội được phản ánh rõ nét qua việc so sánh các chỉ tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế đến năm 2030, nơi các quyết sách chiến lược liên tục được điều chỉnh nhằm tối ưu hóa các nguồn lực mới:

Sự chênh lệch giữa kết quả thực tế giai đoạn 2023-2025 và mục tiêu điều chỉnh của Quyết định số 1711/QĐ-TTg đặt ra yêu cầu cấp bách phải khơi thông các điểm nghẽn về đầu tư công. Dưới sự vận hành của Nghị quyết số 98/2023/QH15, thành phố đã rút ngắn đáng kể thời gian phê duyệt thủ tục đầu tư, đưa tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công tăng mạnh qua từng năm. Đồng thời, công tác cải cách hành chính được số hóa triệt để thông qua việc vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công, nơi mọi thủ tục quy về một đầu mối và xử lý trên môi trường điện tử dựa trên dữ liệu dùng chung.

Chiến dịch "Bình dân học vụ số" cũng được triển khai rộng rãi nhằm phổ cập kỹ năng số, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và dịch vụ công trực tuyến đến từng người dân.

Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 1125/QĐ-TTg đã định hình lại toàn bộ cấu trúc không gian theo mô hình đa cực thế hệ mới, thay thế cho mô hình đơn cực hướng tâm vốn đã gây ra tình trạng quá tải nghiêm trọng về hạ tầng. Thành phố được tổ chức thành 6 phân vùng chức năng rõ rệt nhằm phát huy tối đa lợi thế địa lý và tiềm năng phát triển của từng khu vực:

Tầm nhìn dài hạn của thành phố không chỉ dừng lại ở ranh giới hành chính nội tại mà mở rộng ra quy mô siêu đô thị tích hợp vùng với tầm nhìn 100 năm, đặt trong mối liên kết hữu cơ với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sự hợp nhất không gian này tạo ra một chỉnh thể kinh tế biển khép kín quanh vịnh Gành Rái. Trong cấu trúc đa cực này, nếu Khu đô thị mới Thủ Thiêm là trung tâm thu hút dòng vốn quốc tế, thì Bình Dương đóng vai trò kết nối chuỗi sản xuất công nghiệp, còn hành lang kinh tế biển Cần Giờ - Cái Mép - Vũng Tàu trở thành cửa ngõ kết nối dòng hàng hóa và năng lượng toàn cầu.

Sự ra mắt chính thức của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) vào ngày 11/2/2026 đánh dấu bước tiến mang tính chiến lược trong việc chuyển đổi mô hình kinh tế từ dựa trên tài nguyên sang kiến tạo hệ sinh thái tài chính thế hệ mới.

Sự phát triển của VIFC-HCMC được thực hiện theo lộ trình ba giai đoạn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính khả thi và thích ứng cao. Giai đoạn đầu tiên đặt trụ sở tại Trương Định, giai đoạn hai chuyển giao về số 8 Nguyễn Huệ sau khi hoàn thành cải tạo trước Tết Nguyên đán 2026, và giai đoạn ba hướng tới việc xây dựng một quần thể tài chính - dịch vụ tập trung rộng 898 ha bao quanh sông Sài Gòn, kết nối trung tâm hiện hữu với bán đảo Thủ Thiêm.

Hiện tại, trung tâm đã thu hút sự quan tâm của hơn 50 nhà đầu tư và tổ chức quốc tế lớn hoạt động trong các lĩnh vực hạ tầng, tài chính, công nghệ và dịch vụ số.

VIFC-HCMC vận hành dựa trên 4 nhóm trụ cột chuyên sâu gồm thị trường vốn quốc tế, dịch vụ tài chính, ngân hàng số và fintech, cùng các sản phẩm tài chính mới. Bước đầu đi vào hoạt động, trung tâm đã ghi nhận những cam kết tài chính khổng lồ:

Để nâng cao sức cạnh tranh với các trung tâm tài chính hàng đầu khu vực, thành phố đang tích cực đề xuất áp dụng cơ chế ngoại hối đặc thù cho các thành viên của VIFC-HCMC, đồng thời áp dụng chính sách ưu đãi vượt trội như miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia trình độ cao, và đơn giản hóa thủ tục hành chính theo cơ chế "một cửa" với thời gian xử lý hồ sơ thành viên tối đa chỉ từ 1 đến 7 ngày.

Sự thăng tiến vượt bậc của thành phố từ vị trí 95 trong bảng xếp hạng GFCI 38 lên vị trí 84 trong bảng xếp hạng GFCI 39 mới nhất (xếp thứ 3 tại Đông Nam Á, chỉ sau Singapore và Kuala Lumpur) minh chứng cho tính đúng đắn của chiến lược này.

Sự bứt phá kinh tế xanh của thành phố còn được hỗ trợ bởi sự kiện khai trương sàn giao dịch carbon vào ngày 29/6/2026. Với sự tham gia của 110 cơ sở thuộc 92 doanh nghiệp phát thải trọng điểm, thị trường carbon nội địa cho phép giao dịch mã hạn ngạch phát thải VN2025. Việc quy định hạn ngạch và cho phép sử dụng tín chỉ carbon chất lượng cao để bù trừ tối đa 30% tổng lượng phát thải đã biến carbon thành một loại tài sản kinh tế mới, tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ sạch.

Hạ tầng giao thông kết nối liên vùng của Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào thời kỳ bùng nổ chưa từng có, giải tỏa áp lực cho các cửa ngõ và tạo tiền đề hình thành các đô thị vệ tinh tự chủ dọc theo các trục đường vành đai. Tiến độ thi công của các công trình trọng điểm liên tục ghi nhận các cột mốc quan trọng trong năm 2026:

Song song với đường bộ, mạng lưới đường sắt đô thị (metro) đang được định hình lại bằng mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD). Sau khi đưa tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) vào vận hành thương mại, thành phố đã phê duyệt ranh giới lập quy hoạch 5 khu vực TOD dọc tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) với quy mô gần 940 ha. Tổng cộng có 11 vị trí TOD dọc hai tuyến metro này và đường Vành đai 3 với diện tích khoảng 1.700 - 1.800 ha đang được triển khai thí điểm.

Sở Giao thông Vận tải đã đề xuất trình tự thực hiện TOD gồm 7 bước, bắt đầu từ việc xác định đầu mối giao thông tập trung đến việc điều chỉnh quy hoạch, thu hồi đất và đấu giá quyền sử dụng đất để tạo quỹ đất phát triển các khu đô thị thương mại dịch vụ nén. Tuy nhiên, việc áp dụng TOD tại các khu vực dân cư hiện hữu dọc Metro số 1 đối mặt với thách thức lớn về chi phí bồi thường và thời gian điều chỉnh quy hoạch. Do đó, thành phố ưu tiên thực hiện tại các dự án có pháp lý rõ ràng và các quỹ đất công do Nhà nước trực tiếp quản lý.

Cực tăng trưởng phía đông nam tại huyện đảo Cần Giờ ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục với các siêu dự án đang thay đổi hoàn toàn diện mạo địa lý. Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ - công trình hàng hải cấp đặc biệt với tổng mức đầu tư 128.000 tỷ đồng (gần 5 tỷ USD) - đã được trao Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho liên danh Cảng Sài Gòn và hãng tàu lớn nhất thế giới MSC/TIL vào cuối tháng 4/2026.

Để phá vỡ thế cô lập địa lý của huyện đảo, cầu Cần Giờ dài 7,3 km kết nối Quận 7 dự kiến khởi công trong giai đoạn 2025-2026, song hành cùng dự án đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ đã động thổ từ tháng 12/2025 nhằm rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 13 phút. Siêu đô thị lấn biển Vinhomes Green Paradise Cần Giờ quy mô 9 tỷ USD cũng đang được thi công thần tốc 24/7, hoàn thành san lấp hơn 2.000 ha mặt bằng và sẵn sàng bàn giao các dãy shophouse dọc Đại lộ Thời đại trong năm 2026, hướng tới mục tiêu đưa Cần Giờ trở thành điểm đến quốc tế đón 40 triệu lượt khách mỗi năm.

Bên cạnh những vận hội phát triển to lớn, Thành phố Hồ Chí Minh đang phải đối mặt trực diện với những thách thức sinh tồn từ biến đổi khí hậu và hiện tượng nước biển dâng. Là một đô thị nằm trên vùng đất lầy, thấp với cao trình tự nhiên phần lớn dưới 2m, thành phố chịu nguy cơ ngập lụt vô cùng lớn.

Tình trạng ngập lụt và sụt lún địa chất của thành phố hiện có tính chất liên vùng sâu sắc, đòi hỏi một bức tranh phân tích toàn diện dựa trên số liệu thực tế:

Sự phân bổ của 159 điểm ngập úng trên phạm vi vùng đô thị chỉ ra mối quan hệ nhân quả rõ ràng: ngập lụt không phải là vấn đề cục bộ của riêng Thành phố Hồ Chí Minh mà là hệ quả của việc khai thác nước ngầm quá mức và sụt lún đất trên diện rộng của cả lưu vực sông Đồng Nai.

Để giải quyết tận gốc, thành phố đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy kiểm soát nước bằng "hạ tầng cứng" (như xây đê bao, cống ngăn triều bê tông) sang chiến lược thích ứng "sống chung với nước" và phát triển "hạ tầng xanh".

Các hành động cụ thể bao gồm việc khoanh nuôi, tái sinh tự nhiên 200 ha rừng phòng hộ Cần Giờ để gia cố lá chắn sóng tự nhiên, đồng thời triển khai quyết liệt chương trình di dời 40.000 căn nhà ven sông, kênh rạch để trả lại hành lang thoát lũ tự nhiên và bảo đảm quyền lợi an sinh tối đa cho người dân.

Nhằm thu hút các nguồn lực quốc tế chất lượng cao phục vụ trực tiếp cho quá trình chuyển đổi xanh và xây dựng đô thị thông minh, thành phố đã ban hành và triển khai Kế hoạch tổ chức các hoạt động đối ngoại năm 2026.

Tầm nhìn tương lai định vị Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một "đô thị sự kiện quốc tế", điểm đến hàng đầu của các sự kiện MICE, công nghệ, văn hóa và thể thao tầm cỡ khu vực.

Thành phố đặt mục tiêu đón và làm việc với ít nhất 30 đoàn cấp cao quốc tế mỗi năm, bao gồm các quỹ đầu tư lớn, các tập đoàn công nghệ hàng đầu toàn cầu đến khảo sát cơ hội đầu tư. Các hoạt động đối ngoại được gắn chặt với mục tiêu tìm kiếm cơ hội hợp tác thiết thực trong các lĩnh vực chiến lược như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), hydrogen, tài chính xanh và đô thị thông minh với các quốc gia hàng đầu như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Đức, Singapore, Thụy Sĩ và UAE.

Đồng thời, thành phố duy trì và nâng tầm các sự kiện thường niên quy mô lớn như Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu, Liên hoan Phim quốc tế và Lễ hội Sông nước để quảng bá mạnh mẽ hình ảnh một đô thị năng động, giàu bản sắc sông nước, sẵn sàng hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thành phố Hồ Chí Minh trong định hướng tương lai năm 2026 đang hội tụ đầy đủ các điều kiện cần và đủ để thực hiện một bước nhảy vọt về chất trong lịch sử phát triển đô thị. Để hiện thực hóa tầm nhìn siêu đô thị toàn cầu, các khuyến nghị chiến lược tập trung vào ba trọng tâm cốt lõi:

Hoàn thiện thể chế vượt trội: Nhanh chóng thể chế hóa các cơ chế thí điểm của Nghị quyết số 98/2023/QH15 thành các điều khoản vĩnh viễn trong Luật Đô thị đặc biệt, tạo hành lang pháp lý an toàn và linh hoạt cho các mô hình kinh doanh số, sandbox công nghệ và các công cụ tài chính mới tại VIFC-HCMC.

Đẩy nhanh tiến độ hạ tầng TOD: Tập trung nguồn lực ngân sách để hoàn thiện dứt điểm đường Vành đai 3 và khởi công Vành đai 4 vào cuối năm 2026; đồng thời áp dụng hiệu quả quy trình TOD 7 bước dọc theo Metro số 2 và các nút giao Vành đai 3 để tự tạo quỹ đất sạch, giảm phụ thuộc vào vốn vay nước ngoài.

Chuyển đổi xanh đồng bộ: Tích hợp sàn giao dịch carbon với hệ sinh thái tài chính xanh của VIFC-HCMC nhằm hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ sạch, song song với việc áp dụng các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu phi công trình như mô hình đô thị bọt biển và bảo tồn nghiêm ngặt rừng ngập mặn Cần Giờ.

Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ vinh dự mang tên Bác, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước bước ngoặt lịch sử để vươn mình mạnh mẽ. Với tầm nhìn chiến lược đến năm 2026 và tương lai, việc chuyển dịch thể chế vượt trội, tái cấu trúc không gian đa cực cùng sự bứt phá của Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC-HCMC) sẽ là động lực đưa thành phố trở thành siêu đô thị thông minh, trung tâm tài chính - công nghệ toàn cầu. Tự hào quá khứ, vững bước tương lai, thành phố mang tên Bác quyết tâm giữ vững vị thế đầu tàu, kiến tạo kỷ nguyên phát triển mới cho dân tộc.